Oczekiwana neutralność podatku VAT pod dużym znakiem zapytania

Opinia Rzeczniczki Generalnej TSUE studzi entuzjazm polskich przedsiębiorców.

Dla porządku – przypomnijmy co wydarzyło się do tej pory w sprawie postulowanej przez przedsiębiorców neutralności podatku VAT:

• 2 października 2024 r. NSA skierował do Sądu UE pytanie prejudycjalne: czy wynikające z krajowych przepisów uzależnienie powstania prawa do odliczenia VAT od otrzymania faktury jest zgodne z prawem UE?

Przypomnijmy, że zgodnie z przepisami ustawy o VAT podatnicy mają prawo do doliczenia podatku od momentu, w którym spełnione są kumulatywnie dwie przesłanki:

• w odniesieniu do zakupionych towarów lub usług powstał obowiązek podatkowy oraz
• podatnik otrzymał fakturę.

Zatem podatnik nie może skorzystać z prawa do odliczenia podatku naliczonego w deklaracji składanej za okres, w którym spełnił warunki materialne skorzystania z tego prawa, jeżeli w okresie tym nie otrzymał faktury dokumentującej zakup (pomimo że fakturę tę otrzymał przed terminem złożenia deklaracji). W przekonaniu przedsiębiorców, ich prawo do odliczenia VAT pozostaje zamrożone, mimo że sprzedawca rozlicza podatek należny z tytułu realizowanej transakcji.

• 11 lutego 2026 r. Sąd UE wydał wyrok w tej sprawie (sygn.: T-689/24), w którym stwierdził, iż przepisy dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, z których wynika, że podatnik nie może skorzystać z prawa do odliczenia podatku naliczonego w deklaracji składanej za okres, w którym spełnił warunki materialne skorzystania z tego prawa, jeżeli w okresie tym nie otrzymał odpowiedniej faktury, pomimo że fakturę tę otrzymał jeszcze przed złożeniem tej deklaracji. W opinii Sądu posiadanie faktury stanowi jedynie przesłankę skorzystania z prawa do odliczenia, które to prawo powstaje niezależnie od posiadania faktury. To oznacza, że podatnicy powinni mieć możliwość odliczenia VAT już za ten miesiąc, w którym powstał obowiązek podatkowy, o ile tylko posiadają fakturę do dnia, w którym upływa termin złożenia deklaracji za ten okres.
• Potencjalne skutki tego orzeczenia tak bardzo zaniepokoiły pierwszego rzecznika generalnego TSUE (Macieja Szpunara), że zwrócił się do TSUE o dokonanie kontroli orzeczenia Sądu UE (zawieszona skuteczność wyroku Sądu UE).
• 10 września 2026 r. Rzeczniczka Generalna TSUE Juliane Kokott wydała opinię niekorzystną dla podatników. Zdaniem Rzeczniczki:
  • należy oddzielić moment powstania samego prawa do odliczenia od warunków i okresu jego faktycznej realizacji,
  • do wykonania prawa do odliczenia niezbędne jest łączne spełnienie dwóch warunków: zrealizowanie transakcji oraz posiadanie faktury,
  • jeżeli obowiązek podatkowy powstał np. w maju, a podatnik (nabywca) otrzymał fakturę w czerwcu, to nie można cofnąć odliczenia do maja tylko dlatego, że faktura wpłynęła przed złożeniem deklaracji za maj,
  • polski art. 86 ust. 10b pkt 1 ustawy o VAT, który uzależnia odliczenie od otrzymania faktury, jest w pełni zgodny z dyrektywą VAT.

Ostateczne rozstrzygnięcie w tej sprawie będzie należało do TSUE. Niemniej jednak opinia Rzeczniczki zmniejsza szansę na przyjęcie korzystnego dla podatników stanowiska. Jeżeli TSUE ostatecznie przychyli się do argumentacji wskazanej w opinii Rzeczniczki – data otrzymania faktury pozostanie zdarzeniem kluczowym w kontekście realizacji prawa do odliczenia podatku VAT.